OSOWIEC - TWIERDZA /POLSKA/

Ocena użytkowników: 0 / 5

Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 
Osowiec-Twierdza (ros. Осовец-Крепость) – osada w Polsce położona w województwie podlaskim nad rzeką Biebrzą. W latach 1743–1827 Osowiec (jako Marcinpol) posiadał prawa miejskie. Leży na terenie Niziny Podlaskiej w Kotlinie Biebrzańskiej w zwężeniu położonych wokół mokradeł w zakolu na lewym brzegu rzeki Biebrzy. Na terenie miejscowości ma siedzibę Biebrzański Park Narodowy oraz znajduje się rosyjska twierdza z XIX wieku.
osowiec_2.jpg
W okolicach Osowca osadnictwo istniało już w czasach prehistorycznych, co potwierdzają wykopaliska prowadzone na tych terenach. Tereny te należały do Polekszan, jednego z plemion jaćwieskich, zamieszkujących prawobrzeżne okolice rzeki Biebrzy oraz obszar lasów i bagien leżący wokół rzeki Ełk. Możliwe jest, że od nazwy tego plemienia wywodzi się etymologicznie nazwa regionu Podlasie. Jako wieś Okrasa osada w tym miejscu istniała już przed rokiem 1444. W późniejszym okresie swój rozwój zawdzięcza podkanclerzowi litewskiemu Stanisławowi Szczuce, który wybudował most na rzece Biebrzy oraz uruchomił komorę celną. W 1743 roku Osowiec jako Marcinpol został miastem, gdzie były odnotowane dwie karczmy - według Z. Glogera były to gospody. Prawa miejskie stracił w 1827 roku. Podczas powstania kościuszkowskiego pod Osowcem i Klimaszewnicą 24 czerwca 1794 r. oddziały powstańcze stoczyły zwycięską bitwę z wojskami pruskimi. W okresie 1882–1892 w Osowcu wybudowana została jedna z największych twierdz chroniących północno-zachodnie granice Imperium Rosyjskiego. Po wybuchu I wojny światowej, od 29 stycznia do 6 sierpnia 1915 r. wojska niemieckie 8 Armii prowadziły bezskuteczne walki o przełamanie pasa obronnego, którego broniła twierdza Osowiec. Po wycofaniu się sił rosyjskich od sierpnia 1915 r. do lutego 1919 r. twierdza Osowiec zajęta była przez wojska niemieckie. W dniu 23 lutego 1919 r. twierdzę Osowiec zajęła półkompania wojsk polskich dowodzona przez ppor. Zdrojewskiego. W okresie międzywojennym w twierdzy Osowiec kwaterowały różne formacje wojsk polskich. Między innymi na terenie ścisłym kompleksu Fortu nr 3 (Szwedzkiego) stacjonował 42 Pułk Piechoty, znajdowały się koszary 9 Pułku Strzelców Konnych oraz mieścił się tu batalion szkolny Korpusu Ochrony Pogranicza, od 1930 r. przemianowany na Centralną Szkołę Podoficerów KOP. We wrześniu 1939 r. nie doszło do walk w rejonie Osowca. Niemcy pamiętając skuteczną obronę twierdzy przez Rosjan w poprzedniej wojnie w innym miejscu postanowili przełamać polską obronę północnego Mazowsza i Podlasia. Główne uderzenie nacierającej z Prus armii niemieckiej skierowane zostało w rejon Wizny i tam po trzech dniach walk przełamana została polska obrona. Wojska polskie opuściły twierdzę Osowiec 13 września 1939 r., która na krótki czas została zajęta przez wojska niemieckie. W dniu 25 września 1939 r. wojska niemieckie przekazały tereny Osowca, w tym i twierdzę, wojskom sowieckim, zgodnie z paktem Ribbentrop-Mołotow i późniejszymi ustaleniami niemiecko-sowieckimi. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej wojska niemieckie zajęły Osowiec 27 czerwca 1941 r. Gdy trzy lata później do Osowca zaczął zbliżać się front niemiecko-sowiecki, 14 sierpnia 1944 r. wojska niemieckie opuściły główną część twierdzy, znajdującą się na lewym brzegu Biebrzy (forty I, III i IV). W rękach niemieckich pozostał fort II (Zarzeczny), położony na prawym brzegu rzeki. Na kilka miesięcy linia frontu ustabilizowała się na Biebrzy. W styczniu 1945 r. wojska niemieckie wycofały się z ostatniego fortu twierdzy (fortu II). 
Twierdza Osowiec ma miano obiektu militarnego nie zdobytego w czasie walk, a jej obrona w 1915 roku przeszła do historii, stąd porównana została z działaniami wojennymi w 1916 r. pod Verdun we Francji.
Korzystne naturalne usytuowanie terenu wokół Osowca – rozliczne  rozlewiska, trzęsawiska i bagna rzeki Biebrzy skłoniły dowództwo wojsk carskich do rozpoczęcia budowy w latach 1882–1890 kompleksu obiektów o charakterze obronno-zaporowym. Powodem podjęcia decyzji o budowie umocnień w rejonie Osowca była potrzeba obrony północno-zachodnich granic Imperium Rosyjskiego przed atakiem z terenu Prus Wschodnich. Jednocześnie zlokalizowanie twierdzy w tym miejscu pozwalało na kontrolowanie linii kolejowej biegnącej z Ełku do Białegostoku. W czasie I wojny światowej walki o przełamanie pasa umocnień wokół Osowca wojska niemieckie prowadziły bezskutecznie od 29 stycznia 1915 r. Twierdzy bronił między innymi 61 Włodzimierski Pułk Piechoty, 226 Zemlański Pułk Piechoty, które wchodziły w skład 16 Dywizji Piechoty stacjonującej w Białymstoku. Ostatni nieudany atak wojsk niemieckich na twierdzę Osowiec miał miejsce 6 sierpnia 1915 r. Ze względu na niekorzystną dla Rosjan sytuację strategiczną na froncie, wojska carskie opuściły ostatecznie twierdzę pod koniec sierpnia 1915 r. Działania wojenne – obrona Osowca jest porównywana do bitwy pod Verdun, która miała miejsce w roku 1916 we Francji. Zniszczenia po I wojnie światowej zostały przez wojsko polskie usunięte, a także dokonano dalszych modernizacji w zakresie budowy schronów żelbetowych z przelotniami oraz zapór przeciwczołgowych. Od 1953 r. przywrócono i rozlokowano jednostkę wojskową – Składnicę Wojsk Lotniczych przeniesioną z Torunia (Centralna Składnica Amunicji Wojsk Lotniczych). Obecnie na terenie twierdzy Osowiec znajduje się Składnica Amunicji 11 Rejonowej Bazy Materiałowej.
Twierdza Osowiec była to typowa twierdza zaporowa. Usytuowana w zwężeniu bagien biebrzańskich miała stanowić osłonę kolei i szlaku komunikacyjnego Białystok – Królewiec. Twierdza zbudowana została w latach 1882–1887 (pierwsze prace projektowe prowadzone były już od 1873) i modernizowana do 1892 r. Głównym projektantem twierdzy był gen. Eduard Iwanowicz Totleben. Ponownie zmodernizowana została po wojnie rosyjsko-japońskiej 1904–1905. Na początku I wojny światowej uzupełniona została elementami fortyfikacji polowej. Przed II wojną światową, już pod zarządem wojska polskiego, została wzmocniona fortyfikacjami stałymi. W skład twierdzy wchodziły 4 forty: Centralny – fort nr 1, Zarzeczny – fort nr 2, Szwedzki – fort nr 3 i Nowy – fort nr 4. Pierwsze trzy forty projektował inż. woj. ppłk. Rościsław Krassowski, natomiast fort IV inż. woj. kpt. szt. Nestor Bujnicki, ten sam, który projektował Twierdzę Modlin. Fort IV był pierwszym i jedynym fortem w Imperium Rosyjskim, którego obiekty w całości wylewano jako betonowe monolity. Główną pozycję obronną stanowił fort Centralny, będący cytadelą twierdzy. Przedmoście na prawym brzegu rzeki Biebrzy tworzyła tzw. pozycja za rzeką z fortem nr 2, nazywanym Zarzecznym, oraz pozycje wysunięte „Sośnieńska” i „Las Białoszewski”. Twierdza Osowiec stanowiła prototyp współczesnego rejonu umocnionego oraz przykład skutecznego połączenia elementów fortyfikacji stałej i polowej. Fort I był obiektem o niespotykanej wielkości (2,6 km w obwodzie). Na jego terenie oprócz budowli bojowych znalazły się dwupiętrowe ceglane koszary dla wojska, lazaret, baraki magazynowe, ceglane i drewniane domy dla kadry oficerskiej oraz cerkiew.
Obecnie spośród czterech fortów Twierdzy Osowiec tylko dwa są w stanie „używalności” (Fort I i Fort III). Fort II (Zarzeczny), zniszczony podczas działań wojennych, jest pod nadzorem starostwa powiatowego w Mońkach i wejście na teren fortu jest niebezpieczne. Fort IV (Nowy) jest również zniszczony, znajduje się na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego i przez jego teren została wytyczona turystyczna trasa historyczno-przyrodnicza. Fort I (Centralny) i Fort III (Szwedzki) są własnością wojska; Fort III jest niedostępny, jednak Fort I (Centralny) dzięki działaniom Osowieckiego Towarzystwa Fortyfikacyjnego (OTF) w chwili obecnej jest częściowo udostępniony dla turystów i ma wytyczone trasy do zwiedzania. Na terenie Fortu Centralnego znajduje się Muzeum Twierdzy Osowiec, którym opiekuje się Osowieckie Towarzystwo Fortyfikacyjne. Twierdza Osowiec jest jednym z największych zimowych skupisk nietoperzy w kraju.
Tags: , ,

Kontakt

Tu skontaktujesz się najszybciej ...


NAPISZ

Śledź mnie w Social Media


copyright © created by Adam Zdunek [2018]

Search